Kampen1854.nl op Facebook
Voor de winter doorzette was er de grote brand [6 december 2011] aan de kop van de Oudestraat, doorbrekend tot in de Hofstraat. Als de wind was gedraaid was zeker 'mijn' bibliotheek eraan gegaan, 4,5 kilometer boeken. Pure koolmonoxide woei de huizen in, tot op mijn hoge zolder en in de slaapkamers aan de IJsselkade. Hulde aan de gezamenlijke brandweerkorpsen die zo deskundig het vuur bestreden en beperkt wisten te houden. Als het fel regent ruik je de brand nog. Er zijn er die beweren dat bij de verkoop eertijds van de nu verbrande panden, alle onderdelen die nog herinnerden aan de Middeleeuwen eruit waren gesloopt: balken, deuren, het geheng. Nu is de rest definitief verpulverd, op het karkas van de gevelwand na. Vanuit het hoogste raam aan de noordelijke gevel (beslist vroeg zestiende-eeuws) had men een uitzicht over de daken van de hele Oudestraat.Toen ging het vriezen. Vanuit de Oudestraat hebben we nu zicht gekregen – recht vooruit – op het Soete Lieve Jesu Huys aan de Hofstraat, waar in de zestiende eeuw jongens een ambacht leerden en tevens de koorzang verzorgden in de Sint Nicolaaskerk. Prachtige combinatie, bepaald jammer is het dat de huidige koorschool van de hoek Geerstraat-Boven Nieuwstraat verhuisd is naar de Blekerijweg – er zijn buurtbewoners die de heldere stemmen bepaald missen.

Hoofd-Cursus 1

De dagelijkse loop De winter lijkt nu uitgediend, maar de lente zit nog niet in de lucht. De sneeuw dempte alle geluiden aan de Koornmarkt, zachte regendroppels deden vandaag de laatste restjes wittigheid versmelten. In het morgenuur zullen weer de slierten fietsers linksom de Kerk richting Venestraat gaan, en zo verder naar 't Pieter Zandt (een scholengemeenschap op refo grondslag). Dan veroveren de eerste wandelaars dezelfde route, maar dan in tegengestelde richting: op weg naar het winkelgebied van Oudestraat en Geerstraat. Bejaarde snelwandelaars, grijze dames op weg naar de opeenvolgende koffiepunten en de verwarmde winkelbedrijven, steeds meer rollators daartussen. Het Kaffeeklatschen begint bij de Multi-Vlaai, dan Bakker-Bart en de koffiehoek bij de HEMA... enzovoort. (In de vroege nacht hoor ik de vrachtwagens die zorgen voor de bevoorrading). Tegen tienen 's morgens begint het loopverkeer tussen Oudestraat 6 en Koornmarkt 1 op gang te komen: de post wordt gehaald en gebracht, men is op weg naar een vergadering; door Harry van Pijkeren wordt er met dozen gesjouwd, op een steekwagen. Komt er, nog voor de grote verhuizing dit najaar (2012), een laatste promotieoptocht: een sliert vanaf de Aula aan het Muntplein naar de feestelijke receptie in de koffiekamer achter in gebouw aan de Koornmarkt? Of is de laatste plechtigheid onopgemerkt voorbij gegleden, althans voor mij als betrekkelijke ledigloper: toeschouwer vanuit mijn keukenraam-met-uitzicht-op-de-Kerk.
Aan de vergetelheid prijsgegeven? Voor we het beseften waren de gebouwen van de Theologische Universiteit 'verkocht', met alles erop en eraan.i Wat zal er bewaard blijven? De Wereldwinkel op 2 moet het veld ruimen; wat gebeurt er met Oudestraat 4, het oudste Richthuus van de trotse stad Kampen, uit de diepe Middeleeuwen? Wat met de klassieke gebouwen aan de Koornmarkt. De voorname Aula's en de binnenhof aan de Oudestraat, naar het ontwerp van de toenmaals bekende architect Tjeerd Kuipers (1857-1942). Hij had Oriёntaalse motieven verwerkt in deze geheid 'gereformeerde' gebouwen uit 1923-1924 Muntplein-hoek Hofstraat? Grappig nietwaar? De gereformeerde Kuipers was de ontwerper geweest van de grote synagoge aan de Folkingestraat in Groningen (1907), waarvoor hij een studiereis had gemaakt naar 'moderne' synagogen in Duitsland waarin veel 'moorse' motieven waren verwerkt. In Kampen stond Kuipers ook aan de basis van de Nieuwe Kerk en de Van Gelder-Stichting aan de Ebbingestraten.ii Wie van de nieuwe eigenaren zal zich straks deze oorsprongen nog herinneren?
Herinnering Misschien dat er straks een bordje of plaquette zal herinneren aan de vroegere bestemmingen. Zoals nu op Koornmarkt: hier was de opleiding voor het Nederlandse (en Indische) Leger gevestigd; of aan Koornmarkt 7: het vroegere woonhuis van de familie van de acteur Henk van Ulsen (1927-2009) of in de doorgang naar de Goudsmithof, daarnaast gelegen: het kraantje dat herinnert aan de hier gevestigde Nutsbedrijven, waar vader Van Ulsen de scepter zwaaide. Wat herinnert er nog aan de Muntschool? – een piepklein stukje gras en vele, vele parkeerplekken, een kinderspeelplek is gelukkig bewaard gebleven. Wie weet dat hier de Beestenmarkt was voordat er een school werd gebouwd? Wie kent de vroegere bewoners nog, kan de winkeltjes opsommen in de Venestraat, de kroegen op de hoeken van de straten, stegen en pleinen? Een foto vertelt ons dat hier lange jaren groentemarkt werd gehouden in mijn hoek van het plein (ik woon in een tabaksfabriek uit 1895, architect W. Koch). En de jaarlijkse kermis werd hier op het plein gevierd, zodat de ramen van de kazerne van matglas waren opdat de militaire leerlingen niet naar buiten konden kijken of ze een glimp konden opvangen van de Kamper deerntjes. Wie weet nog van de steegjes tussen de huizen waar de boerenvrouwen in de geut piesten bij hoge nood, de rokken even wat hoger gesjord. Voor de manslui kwam er een pissoir terzijde van de kerktoren (voor ik het wist dichtgetimmerd, onlangs).
Veranderingen Er is allang geen 'vlooientheater' meer, het logies voor de kermisgasten aan het begin van de Voorstraat – in de 18de en begin 19de eeuw een Joods Logement, nabij de oudste sjoel gelegen. (Daar zit nog een verhaal aan vast: op die plek was een waterput die gebruikt werd voor een bierbrouwerij, de Joden kochten dit gebouw vanwege het levende water, zodat er een ritueel bad, een mikwe, kon komen, dat, bij mijn weten, nog in de grond zit). Voor de kazerne uit was er het Stedelijk Instituut, een prestigieuze opleiding, een voorloper van al het middelbaar onderwijs in de stad. Daarvoor, voor ongeveer 1825, waren het deftige woonhuizen, met stallen en bijgebouwen van regenteske families: Van der Merwede, Neuhaus; het winterhuis van Jochem Kok, landbezitter uit Mastenbroek. Pieter Remmers tekende rond 1800 dit plein, men kan sommige panden nog herkennen, met name de woningen links van de Koornmarktspoort. Een perkamenten rol met namen van bewoners eind zestiende eeuw, geeft aan dat hier een Lombard (lommerd, een pandjeshuis) lag, en de Wheme, de pastorie van de Nicolaaskerk: een tuinmuur aan de Goudsmithof herinnert daar aan. Verderop waren er Vergaderingen (huisvesting voor ouden van dagen) en lag er de Latijnse school – die werd omgebouwd tot de (Provinciale) Munt. Daarachter in de Bovenhoek lag de klokgieterij van Wegewaert en Van Wou – wat was het symbolisch dat de laatste klok voor de Boventoren op de keitjes van het plein gegoten werd vorig jaar! (Het tot grote hitte opgestookte vuur, de stoere gieters, en Henk Krans verscholen tussen de toeschouwers, tot hij naar voren geroepen werd, als initiatiefnemer). Er moet een tijd zijn geweest dat op dit oudste plein van de stad koren werd verhandeld, en er voor de Poort een Veer was naar de Hoge Bomen aan de overzijde van de rivier. De oudste Kamper brug dateert immers eerst van 1448. We vergeten helemaal dat rond de Kerk het omheinde kerkhof was – tot onder mijn boekenpaleis. In de bestrating aan de Zuidzijde van Kerk merken we de markering op van een vroegere Kapel: die van de Pelgrims naar Jeruzalem. Zo herinnert er veel, voor wie zien wil en weten, van alles aan vroegere tijden.

Koornmarkt

Een robuuste herinnering De militaire opleidingen zijn uit de stad verdwenen, straks zijn ook de theologen van de Oudestraat (zeg ik maar) weg. Wat herinnert ons dan nog aan dit verleden waardoor de stad zekere glans en allure kreeg in... de hele wereld (ja zeker!)? Ik hoop op ruimtes, zalen, in het nieuwe Van Heutsz waarin Kampen als opleidingsstad centraal zal staan. Een robuuste herinnering! Nu kan er nog gered worden uit de erfenis [15 februari 2012].

Opgenomen in: Jaap van Gelderen, Turf in je ransel... Kamper stukjes 2011-2014, Drukkerij Van den Berg, Kampen 2015. ISBN 978-90-808280-5-6, 114 blz., rijk geïllustreerd. U krijgt het toegestuurd als u € 10.-- overmaakt op NL29 INGB 0001 906324 t.n.v. J. van Gelderen, Kampen.